Sinds de coronapandemie is de stap naar online tolken veel kleiner geworden. Het is dan ook nodig om hier de gepaste vereisten tegenover te plaatsen. De richtlijnen opgenomen in dit document zijn bedoeld om een kwaliteitsvolle, veilige en efficiënte uitvoering van online tolkopdrachten te waarborgen. Ze zijn bedoeld voor tolken, opdrachtgevers, tolkgebruikers en organisaties die tolkdiensten inzetten. De richtlijnen zijn van toepassing op alle vormen van online tolken via videoplatformen. Het huidige document heeft zich geïnspireerd op de
kwalitatieve en allesomvattende richtlijnen uitgewerkt door ASLI (Association of Sign Language Interpreters UK) en AIIC (Association Internationale des Interprètes de Conférence).

Net zoals andere tolkopdrachten worden online tolkopdrachten ook enkel uitgevoerd door erkende en gekwalificeerde tolken. Tolken moeten ook hier beschikken over de nodige ervaring, vaardigheden en voorbereiding om in uiteenlopende situaties accuraat en professioneel te kunnen werken. Ze moeten te allen tijde hun deontologische code kunnen volgen.

Naast situaties die niet geschikt zijn voor tolken, of het nu online is of niet, zoals bij een belangenconflict, zijn er specifieke settings die een live tolk vereisen. Hou steeds rekening met:

• het aantal deelnemers en het tempo van het gesprek
• het gebruik van extra materialen (hand-outs, presentaties, documenten …)
• de technische kwaliteit van de verbinding (zowel audio áls video en dit bij alle partijen)
• de inhoudelijke gevoeligheid:
  • politieverhoren en rechtbankzittingen
  • spoedopnames
  • emotioneel zware contexten (in de zorgverlening): therapie, psychologische
    en/of psychiatrische consultaties …
  • groepssettings met snelle en/of ongestructureerde interacties: klaslokalen waarbij je als tolk niet iedereen kan zien of horen, niet-geleide vergaderingen …

Wanneer een online tolkopdracht van start gaat en de tolk van mening is dat een live tolk ingezet zou moeten worden voor zo’n opdracht mag de tolk zelf de situatie inschatten en de tolkopdracht beëindigen mits die aan alle betrokken partijen uitlegt waarom de tolkopdracht beëindigd wordt.De tolk houdt steeds de deontologische code in het achterhoofd bij het nemen van dergelijke beslissingen.

• Geef de tolk, net zoals bij andere opdrachten, voldoende tijd en informatie vooraf: thema, deelnemers, context, documenten ter voorbereiding …
• Om een vlotte start en probleemoplossing bij online tolken te garanderen moet de aanvrager altijd een telefoonnummer vermelden van de persoon die verantwoordelijk is voor de organisatie van de online opdracht. In geval van technische problemen kan de tolk via deze contactpersoon snel de nodige ondersteuning krijgen om de verbinding te herstellen of praktische afspraken te maken.
• De tolk moet weten wie er allemaal aanwezig is, ook buiten beeld.
• Bij meerdere tolken: maak duidelijke afspraken over rolverdeling en overgangen. Wordt er gewisseld om de X minuten? Zal één tolk alles tolken naar een gebarentaal en de andere tolk alles naar een gesproken taal? Nemen alle tolken enkele specifieke deelnemers voor hun rekening?

• Platform: gebruik betrouwbare, gebruiksvriendelijke en veilige videoplatformen.Daarbij is het belangrijk goed te beseffen dat een aantal platformen de voorkeur wegdragen, omdat die doof- en tolkvriendelijk zijn. Maak hierbij ook duidelijk afspraken over wie de link aanmaakt én verstuurt naar álle partijen. Het is bovendien essentieel dat alle betrokken partijen alles vooraf goed uittesten. Kan de tolk de klant(en) pinnen? Kan de klant de tolk(en) pinnen? Kunnen de klant(en) en de tolk(en) elkaar nog steeds zien wanneer een scherm gedeeld wordt? Heeft iedereen de link naar de online opdracht ontvangen? Heeft iedereen toegang tot bepaalde documentatie of platformen? Werk je met een beveiligd ICT-systeem, waardoor er vooraf rechten toegekend moeten worden
  of instellingen aangepast moeten worden? Hieronder worden een aantal platformen op een rijtje gezet met voor-en nadelen:
  • Algemene observaties:
    • Spreker prioriteit: op veel platformen krijgt de spreker (audio) automatisch voorrang in beeld. Zonder het vastpinnen van een dove deelnemer blijft die niet zichtbaar.
    • Spotlight en modaliteiten: platformen als Zoom, Webex en Teams bieden meer mogelijkheden om tolken in beeld te brengen en meer regie in handen van de gebruiker te leggen.
    • Handig voor tolken: door jezelf in de spotlight te zetten kun je makkelijker om herhaling vragen of aandacht trekken voor een tolkvraag.
  • Zoom:
    • Doof- en tolkvriendelijk: Zoom blinkt uit als meest toegankelijke platform.
    • Flexibele inrichting: gebruikers kunnen het platform volledig naar eigen voorkeur indelen.
    • Beeldweergave: tolken kunnen gemakkelijk presentaties volgen en deelnemers/sprekers even groot in beeld brengen of de presentatie net kleiner tonen.
    • Tolkfunctie: tolken kunnen toegevoegd worden (indien ingesteld door de organisator), waardoor een technische, virtuele tolkruimte mogelijk wordt gemaakt.
    • Modaliteiten: veel instellingen voor het prioriteren van sprekers en deelnemers.
    • Spotlight: mogelijkheid om deelnemers of tolken in de spotlight te zetten, zodat die voor iedereen zichtbaar zijn.
  • Webex:
    • Vergelijkbaar met Zoom: Webex biedt vrijwel dezelfde functionaliteiten als Zoom aan.
    • Tolkfunctie: ook hier kunnen tolken worden toegevoegd via de organisator.
    • Veel modaliteiten: gebruikers krijgen uitgebreide opties om de spreker en de inhoud te beheren.
  • Microsoft Teams:
    • Beeldindeling: presentaties zijn goed te volgen, maar deelnemers worden kleiner in een galerij weergegeven en schermindeling is niet zelf te bepalen.
    • Beperkingen: je kunt ófwel de deelnemers groot zien ófwel de presentatie. Zonder hulpmiddelen kan je niet beide tegelijkertijd zien.
    • Spotlight: mogelijkheid om deelnemers of tolken in de spotlight te zetten, zodat die voor iedereen zichtbaar zijn.
    • Workaround: door met twee apparaten in te loggen kun je op het ene scherm de presentatie en op het andere scherm de deelnemers tonen.
  • Google Meet:
    • Meer opties dan sommige andere platformen, maar bij grote groepen zijn niet alle deelnemers altijd zichtbaar en veranderen de posities zodra iemand gesproken heeft.
    • Vastpinnen is essentieel: om de juiste spreker, collega of gebruiker in beeld te houden is vastpinnen noodzakelijk.
    • Nieuwe functies: je kan videotegels koppelen, zodat bijvoorbeeld een spreker met gebarentolk altijd zichtbaar is en ondertiteling voor doven en slechthorenden getoond kan worden.
    • Nadeel: Google Meet is gekoppeld aan het Google-account, waardoor de naam niet eenvoudig aan te passen is naar bijvoorbeeld “Tolk VGT” zonder de accountnaam te wijzigen. Daardoor is het voor de moderator vaak niet duidelijk wie de tolk is en wordt de tegel niet juist gekoppeldaan de dove klant.
  • Praatbox en Jitsi:
    • Minste functionaliteiten: deze platformen zijn het minst geschikt voor tolken.
    • Beperking: alleen geschikt voor één-op-één-gesprekken, niet voor grotere digitale groepsvergaderingen.
• Back-up: aangezien de technologie ons helaas soms in de steek kan laten, is het aan te raden een back-upplan klaar te hebben. Spreek op voorhand af via welk tweede communicatiekanaal je met alle partijen kan blijven communiceren en test dit ook op voorhand uit. Een belangrijke kanttekening: zorg ervoor dat je een telefoonnummer en/of mailadres van alle betrokken partijen hebt, zodat je bij technische problemen ook meteen iedereen kan verwittigen. Opgelet: een communicatiekanaal, zoals bijvoorbeeld WhatsApp waarmee je snel informatie kan verkrijgen en verschaffen, is niet hetzelfde als een tolkplatform. Sommige communicatiekanalen zijn nu eenmaal niet geschikt om te tolken. Vergeet niet dat alle partijen altijd zicht moeten hebben op wat er gebeurt tijdens een opdracht, welke slides er eventueel gedeeld worden …
• Uitrusting tolk:
  • camera op ooghoogte, goede beeldkwaliteit
  • neutrale achtergrond, goede verlichting
  • kwalitatieve headset of microfoon
  • stabiele internetverbinding (bij voorkeur met kabelverbinding)
• Werkruimte tolk:
  • stil, afgesloten, zonder visuele of auditieve storingen
  • comfortabele opstelling (denk hierbij aan ergonomie: verstelbare stoel, correcte zithouding …)
• Specifieke vereisten voor een onderwijssetting:
  • Algemeen:
    • Hou rekening met het soort onderwijssetting waarin er getolkt moet worden: is het een hoorcollege waarbij er vooral sprake is van eenrichtingsverkeer? Gaat het om een klascontext waarbij alle interactie getolkt moet worden? Wanneer er ook interacties tussen leerlingen/studenten plaatsvinden, zal de tolk die interacties niet kunnen horen. Daarom is het belangrijk dat de lesgever de vragen en antwoorden, interacties … herhaalt, zodat de tolk alles kan tolken.
    • Wanneer lessen opgenomen en/of gestreamd worden, zijn er ook extra aandachtspunten: de projectie moet zichtbaar zijn, de lesgever moet duidelijk te verstaan zijn en de bone headset mag geen interferentie geven met andere apparatuur.
  • Uitusting leerling/student:
    • De leerling/student beschikt over een goede computer met voldoende rekenkracht waarbij volgende drie zaken in acht genomen moeten worden:
      1. processor (CPU) – Anno 2026 wordt het volgende aangeraden: I7 of Rayzen 7; minimum Intel core: I5 of Rayzen 5. Indien lager is de kans groter dat er vertragingen optreden en het beeld zal bibberen of bevriezen.
      2. grafische kaart (GPU) -Hoe beter de grafische kaart, hoe vloeiendere beelden je krijgt.
      3. geheugen (RAM): – Anno 2026 wordt het volgende aangeraden: minstens 16 GB, maar idealiter 32 GB. Onder de 16 GB zal de computer de gegevens minder vlot kunnen verwerken in combinatie met andere programma’s die op dat ogenblik openstaan of in gebruik zijn.
    • De batterij van de computer gaat lang genoeg mee of de computer kan voortdurend op netstroom aangesloten zijn.
    • De leerling beschikt over een stabiele internetverbinding, waarbij de voorkeur uitgaat naar een LAN-verbinding (ethernet) in plaats van een WIFI-verbinding.
  • Uitrusting lesgever:
    • De lesgever gebruikt bij voorkeur een bone conduction hoofdtelefoon (voorbeeld anno 2026: Shokz OpenRun Pro II).
    • De hoofdtelefoon rust op het kaakbeen vóór het oor, zodat de oren vrij blijven.
    • De lesgever kan tegelijkertijd de leerlingen/studenten in de klas en de tolk goed horen.
    • De batterij gaat vijf tot zes uur mee en wordt dagelijks opgeladen.
    • De hoofdtelefoon werkt via Bluetooth en kan verbonden worden met een laptop, computer of tablet.

• De tolk werkt vanuit een afgesloten privéruimte.
• Geen andere aanwezigen in de kamer of op gehoorafstand.
• Alle deelnemers worden op de hoogte gebracht van de aanwezigheid van de tolk.
• Iedereen houdt zich aan de professionele ethische code en privacywetgeving (zoals de GDPR).

Onder normale werkomstandigheden neemt de tolkprestatie merkbaar af na ongeveer 30 minuten onafgebroken werk. Tolken die online werken, rapporteren vaak al mentale vermoeidheid na ongeveer 20 minuten, wat kan leiden tot meer fouten en verminderde kwaliteit. Regelmatige pauzes zijn dan ook essentieel, zowel voor het welzijn van de tolk als voor een kwalitatieve tolkprestatie voor alle betrokkenen. Een korte pauze verhoogt de nauwkeurigheid en concentratie van de tolk en vermindert de kans op uitputting en afleiding.

• Online tolken is intensief en vereist regelmatige pauzes (minstens elke 30 minuten).
• Bij langere opdrachten wordt het inschakelen van meerdere tolken sterk aanbevolen.
• Houd rekening met vermoeidheid, stress of visuele belasting

Net zoals na elke tolkopdracht wordt het aangeraden om ruimte te voorzien voor feedback van zowel de klanten (zowel doof, slechthorend als horend) als de tolken. Het is in ieders belang om deze feedback te gebruiken om de dienstverlening continu te verbeteren.

Deze richtlijnen beogen een gezamenlijke verantwoordelijkheid van tolken, opdrachtgevers en gebruikers om ervoor te zorgen dat online tolken kwaliteitsvol, respectvol en veilig gebeurt. Ze zijn gebaseerd op diepgravend onderzoek van ASLI en AIIC. Voor vragen of suggesties: neem contact op met het CAB of BVGT.